राजकुमार आचार्य

पाँचखाल, काभ्रे, काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको पाँचखाल नगरपालिका–९ मा अवस्थित प्रसिद्ध धार्मिकस्थल पलाञ्चोक भगवती मन्दिरमा व्यवस्थापनको अभाव देखिएको छ,। मन्दिर व्यवस्थापन समिति लामो समयदेखि गठन हुन नसक्दा भक्तजनको भीड व्यवस्थापन,सुरक्षा, सरसफाइ तथा मन्दिरमा चढाइने भेटी र पूजासामग्रीको व्यवस्थापनमा समस्या देखिएको हो ।

धार्मिक तथा ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको पलाञ्चोक भगवती मन्दिरमा विभिन्न पर्व,विशेष पूजा तथा अन्य अवसरमा हजारौँको सङ्ख्यामा भक्तजन दर्शनका लागि पुग्ने गरेका छन् । तर,ठूलो सङ्ख्यामा आउने भक्तजनलाई व्यवस्थित रूपमा दर्शन गराउने, लाइन व्यवस्थापन गर्ने तथा आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउने व्यवस्था प्रभावकारी हुन नसकेको गुनासो छ । 

पाँच वर्षदेखि व्यवस्थापन समिति गठन हुन नसकेको गुनासो

उपलब्ध विवरणअनुसार,करिब पाँच वर्षअघिसम्म मन्दिर व्यवस्थापन समिति अस्तित्वमा रहेको थियो । समितिका विभिन्न पदाधिकारीविरुद्ध अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा मुद्दा परेपछि उक्त समिति भङ्ग भएको र त्यसयता नयाँ समिति गठन हुन नसकेको बताइएको छ ।

समिति गठन हुन नसक्दा मन्दिरको नियमित व्यवस्थापन,आर्थिक पारदर्शिता तथा भक्तजनलाई आवश्यक सेवा उपलब्ध गराउने कार्य प्रभावित भएको स्थानीयस्तरमा गुनासो छ । मन्दिर परिसरमा व्यापार व्यवसाय सञ्चालन गर्ने व्यक्तिहरूबाट रकम असुली भइरहेको भन्ने आरोपसमेत उठेको छ ।

मन्दिरको भीड व्यवस्थापनमा इलाका प्रहरी कार्यालय भगवतीस्थानलाई चुनौती

पलाञ्चोक भगवती मन्दिरमा आउने हजारौँ भक्तजनको भीड व्यवस्थापन तथा शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने जिम्मेवारी इलाका प्रहरी कार्यालय भगवतीस्थान माथि समेत थपिएको छ । उपलब्ध विवरणअनुसार, करिब २० हजारसम्म भक्तजनको उपस्थिति हुने अवस्थामा पाँच जना प्रहरीको भरमा भीड व्यवस्थापन गर्नुपर्ने परिस्थिति रहेको बताइएको छ ।

इलाका प्रहरी कार्यालय भगवतीस्थानले पाँचखाल नगरपालिका वडा नं. ७, ८, ९ र ११ लगायतका क्षेत्रमा शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने, घटनाको अनुगमन तथा अनुसन्धान गर्ने जिम्मेवारीसमेत निर्वाह गर्नुपर्ने हुन्छ । तर, मन्दिर व्यवस्थापन समिति गठन हुन नसक्दा भक्तजनको भीड नियन्त्रणमा समेत प्रहरी जनशक्ति परिचालन गर्नुपर्ने अवस्थाले नियमित शान्ति सुरक्षा व्यवस्थापनमा चुनौती थपिएको स्थानीयस्तरमा गुनासो छ ।

मन्दिरमा व्यवस्थित दर्शन प्रणाली,स्वयंसेवक परिचालन तथा पर्याप्त व्यवस्थापकीय जनशक्तिको व्यवस्था गर्न सके प्रहरीमाथिको अतिरिक्त कार्यबोझ कम गर्न सकिने देखिन्छ । त्यसैले मन्दिर व्यवस्थापन समिति गठन गरी स्थानीय सरकार, मन्दिरका सरोकारवाला र सुरक्षा निकायबीच समन्वय कायम गर्न आवश्यक देखिएको छ ।

पुजारीको भूमिका र भेटी व्यवस्थापनमा प्रश्न

मन्दिरमा पालैपालो पूजा गर्ने सात जना पुजारी रहेको विवरण प्राप्त भएको छ । तर,भक्तजनलाई व्यवस्थित रूपमा दर्शन गराउने तथा पूजासामग्री व्यवस्थापन गर्ने प्रणाली प्रभावकारी नभएको गुनासो छ ।

भक्तजनले चढाउने नगद तथा जिन्सी पूजासामग्रीको सङ्कलन,अभिलेखीकरण,भण्डारण र उपयोगका विषयमा पारदर्शी व्यवस्था हुनुपर्ने मागसमेत उठेको छ । मन्दिरको भेटी तथा अन्य आम्दानीको व्यवस्थापन स्पष्ट कार्यविधि र नियमित लेखापरीक्षणका आधारमा सञ्चालन गरिनुपर्ने देखिन्छ ।

स्थानीय सरकारको ध्यानाकर्षण हुनुपर्ने माग

पाँचखाल नगरपालिका तथा सम्बन्धित वडा कार्यालयले मन्दिरको दीर्घकालीन व्यवस्थापन र समिति गठनका विषयमा आवश्यक पहल गर्नुपर्ने आवाज उठेको छ । वडा नं. ९ का अध्यक्ष रामकाजी श्रेष्ठसहित सम्बन्धित जनप्रतिनिधि तथा सरोकारवाला निकायले यस विषयमा चासो देखाई समस्याको समाधान गर्नुपर्ने आवश्यकता  छ ।

मन्दिर व्यवस्थापन समिति गठन नहुँदा मन्दिरको सञ्चालन मात्र नभई आसपासका क्षेत्रमा शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने कार्यमा समेत असर परेको गुनासो छ । उपलब्ध विवरणअनुसार, वडा नं. ७, ८, ९ र ११ मा शान्ति सुरक्षा कायम गर्न तथा घटनाको अनुगमन र अनुसन्धान गर्न खटिने प्रहरीसमेत मन्दिरमा आउने ठूलो भीड व्यवस्थापनमा संलग्न हुनुपर्ने अवस्था रहेको बताइएको छ। यसले प्रहरीको नियमित जिम्मेवारीमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्ने देखिन्छ ।

सम्बन्धित निकायले तत्काल पहल गर्नुपर्ने

पलाञ्चोक भगवती मन्दिरको धार्मिक महत्त्व र भक्तजनको चापलाई ध्यानमा राख्दै नयाँ व्यवस्थापन समिति गठन,आर्थिक पारदर्शिता,भेटी व्यवस्थापन,स्वयंसेवक परिचालन तथा सुरक्षाको प्रभावकारी प्रबन्ध गर्न आवश्यक देखिएको छ ।

यसका लागि जिल्ला प्रशासन कार्यालय काभ्रेपलाञ्चोक,पाँचखाल नगरपालिका,वडा कार्यालय,मन्दिरसँग सम्बन्धित सरोकारवाला निकाय तथा स्थानीय समुदायबीच समन्वय आवश्यक छ । मन्दिरको आम्दानी र खर्चको पारदर्शी अभिलेख राख्ने,नियमित लेखापरीक्षण गर्ने तथा भक्तजनको सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्ने देखिन्छ ।

धार्मिक आस्थाको केन्द्रका रूपमा रहेको पलाञ्चोक भगवती मन्दिरको संरक्षण र व्यवस्थित सञ्चालनका लागि सम्बन्धित निकायले समयमै पहल गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । मन्दिरको व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउन ढिलाइ भइरहेमा त्यसको असर धार्मिक पर्यटन,स्थानीय व्यवसाय र समग्र क्षेत्रको शान्ति सुरक्षामा समेत पर्न सक्ने भएकाले यस विषयमा गम्भीर ध्यान दिन आवश्यक छ ।