काठमाडौँ, हेपाटाइटिस रोग प्राय भाइरल संक्रमणको कारणले हुन्छ । हेपाटाइटिस भनेको कलेजो सुन्निने रोग हो । यसले कलेजोको क्यान्सर,कलेजो फेल र कलेजोसँग सम्बन्धित धेरै रोगहरू निम्त्याउन सक्छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) को अनुमान अनुसार यस रोगका कारण हरेक वर्ष १३ लाख मानिसको मृत्यु हुने गरेको छ । यसको मतलब प्रत्येक ३० सेकेन्डमा एक जना हेपाटाइटिसबाट मरिरहेका छन् ।

हेपाटाइटिस बीबाट कति जना प्रभावित छन् ?

डब्लुएचओका अनुसार पश्चिमी प्रशान्त क्षेत्रमा ९७ लाख मानिस यस रोगबाट संक्रमित भएका छन् । जसमा चीन, जापान,अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्ड पर्छन् । अफ्रिकामा ६।५ करोड मानिसहरू यस रोगबाट प्रभावित छन् ।भारत,थाइल्यान्ड र इन्डोनेसिया समावेश भएको डब्ल्यूएचओको दक्षिण-पूर्वी एसिया क्षेत्रमा ६ करोड १० लाख मानिस यस रोगबाट प्रभावित छन् ।

डब्लुएचओका अनुसार हेपाटाइटिस ई बाट हरेक वर्ष विश्वमा २ करोड मानिस संक्रमित हुने गरेका छन् । सन् २०१५ मा यसबाट ४४ हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो । यो दक्षिण र पूर्वी एशियामा धेरै फैलिएको छ।

हेपाटाइटिस कसरी फैलिन्छ ?

हेपाटाइटिस ए प्रायः पिउने खाना वा मलले दूषित पानी वा संक्रमित व्यक्तिसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कबाट सर्छ । यो कम र मध्यम आय भएका देशहरूमा सामान्य छ, जहाँ सरसफाइको अवस्था अत्यन्तै कमजोर छ ।

यसको लक्षण चाँडै समाप्त हुन्छ र लगभग सबै यसबाट निको हुन्छन् । तर, यसका कारण कलेजो फेल हुने खतरा हुन्छ । हेपाटाइटिस ए दूषित खाना वा पानी भएको ठाउँमा महामारीको रूपमा फैलिन्छ ।

हेपाटाइटिस बी कसरी सर्छ ?

यी कारणले सर्न सक्छ यो रोग

- जन्मको समयमा आमादेखि बच्चासम्म
- एक बच्चाबाट अर्को बच्चाको सम्पर्कमार्फत
- ट्याटु छेड्ने वा दूषित सुई र सिरिन्जबाट संक्रमित रगत र शरीरको तरल पदार्थको सम्पर्कमा आउनु (उदाहरणका लागि यौन क्रियाकलापको क्रममा)
- हेपाटाइटिस सी र डी संक्रमित रगतको सम्पर्कबाट पनि सर्छ । जस्तै विभिन्न बिरामीका लागि सुई वा सिरिन्ज प्रयोग गर्दा वा अर्को व्यक्तिलाई दूषित रगत दिँदा पनि यो फैलिन सक्छ ।

- हेपाटाइटिस बी भएका व्यक्तिलाई मात्र हेपाटाइटिस डीबाट संक्रमण हुन सक्छ । लामो समयदेखि हेपाटाइटिस बी बाट सङ्क्रमित भएका करिब ५ प्रतिशत मानिसहरूलाई यो हुन्छ,र यसले तिनीहरूलाई विशेष गरी कडा सङ्क्रमण गर्छ ।

- हेपाटाइटिस ई दूषित पानी पिउने र खाना खाँदा हुने गर्छ । यो दक्षिण र पूर्वी एशिया मा धेरै सामान्य छ र धेरै हानिकारक हुन सक्छ,विशेष गरी गर्भवती महिलाहरुको लागि ।

हेपाटाइटिसका लक्षणहरू के के हुन् ?

डब्लुएचओका अनुसार हेपाटाइटिसका लक्षणहरू 

- ज्वरो
- कमजोरी
- भोकको कमी
- पखाला
- उल्टी
- पेट दुख्ने
- गाढा र पहेँलो पिसाब
- जन्डिस (छाला पहेँलो हुनु र आँखाको सेतो भाग)

हेपाटाइटिसको परीक्षण र उपचार

- हेपाटाइटिस ए,बी र सी जाँच गर्नको लागि तपाईंले आफ्नो पारिवारिक चिकित्सक वा यौन स्वास्थ्य क्लिनिकमा गएर रगत परीक्षण गराउन सक्नुहुन्छ ।

- हेपाटाइटिस ए को लागि कुनै विशेष उपचार छैन । अधिकांश मानिसहरू चाँडै निको हुन्छन् र यो भाइरस विरुद्ध प्रतिरोधात्मक क्षमता विकास गर्छन् ।

- क्रोनिक हेपाटाइटिस बी र सी दुवैलाई एन्टिभाइरल एजेन्टहरूद्वारा उपचार गर्न सकिन्छ । सिरोसिसको प्रगतिलाई रोक्न र कलेजोको क्यान्सरको जोखिम कम गर्न सकिन्छ ।

- हेपाटाइटिस ए र बी को रोकथामका लागि खोपहरु छन् ।

- हेपाटाइटिस बी भ्याक्सिन, जन्ममा शिशुहरूलाई दिइन्छ । यसले हेपाटाइटिसलाई आमाहरूबाट सर्नबाट रोक्छ र हेपाटाइटिस डी बाट पनि बचाउन सक्छ ।

- हेपाटाइटिस सी को लागि कुनै खोप छैन र हेपाटाइटिस ई को खोप पनि सबै ठाउँमा उपलब्ध छैन ।

हेपाटाइटिसबाट कसरी बच्ने ?

हेपाटाइटिस ईको संक्रमणबाट बच्न जनावरको कलेजोलाई राम्रोसँग पकाएर खानुपर्छ ।

डब्लुएचओका अनुसार हेपाटाइटिसको संक्रमण फैलिन नदिने उपाय  

- खाना खानुअघि र शौचालय गएपछि नियमित रूपमा हात धुनुहोस् ।
- घरधुरीमा सुरक्षित पिउने पानीको पर्याप्त आपूर्ति सुनिश्चित गर्नुहोस् ।
- समुदाय भित्र उचित ढल प्रणाली बनाउनुहोस् ।

डब्लुएचओका अनुसार हेपाटाइटिस बी,सी र डीबाट बच्नने उपाय 

- तपाईं सुरक्षित यौनसम्पर्क गरेर,कण्डम प्रयोग गरेर र धेरै महिलाहरूसँग शारीरिक सम्बन्धबाट बचेर आफूलाई सुरक्षित राख्न सक्नुहुन्छ ।

- सुई लगाउन र ट्याटु बनाउन अरुले प्रयोग गरेको सुई प्रयोग नगर्नुहोस् ।

- हेपाटाइटिस बीबाट बच्न रगत र दूषित स्थानको सम्पर्क पछि हात धुनुहोस् ।

- यदि तपाईं वयस्क हुनुहुन्छ र स्वास्थ्य सेवामा काम गर्नुहुन्छ भने हेपाटाइटिस बी विरुद्धको खोप लगाउनुहोस्, किनकि जन्ममा दिइएको खोप २० वर्षसम्म मात्र रहन्छ ।

- हेपाटाइटिस ईबाट बच्न आफैँलाई सफा राख्नुहोस् र राम्रोसँग पकाएको जनावरको कलेजो, विशेष गरी सुँगुरको कलेजो खाँदा विशेष ध्यान दिनुहोस् ।